برقگیر (SPD) چیست؟

برقگیر SPD (Surge Protection Device) دستگاهی است که از تجهیزات الکتریکی در برابر نوسانات ولتاژ و پیک‌های برق محافظت می‌کند. این نوسانات معمولاً به دلیل صاعقه، قطع و وصل برق یا مشکلات شبکه رخ می‌دهند. برقگیر SPD نوسانات برق را شناسایی کرده و جریان اضافی را به زمین هدایت می‌کند تا از آسیب به دستگاه‌ها جلوگیری شود. این دستگاه‌ها در انواع مختلف و با توانایی‌های گوناگون ساخته می‌شوند و در تابلوهای برق، منازل، کارخانجات و مراکز داده برای حفاظت از تجهیزات حساس به کار می‌روند.

انواع برقگیرها

برقگیرهای SPD به طور کلی به سه نوع مختلف تقسیم می‌شوند:

  1. نوع 1: این نوع برقگیرها برای حفاظت از سیستم‌های برقی در برابر پیک‌های شدید ناشی از صاعقه و نوسانات بزرگ طراحی شده‌اند. معمولاً در ورودی سیستم‌های برق نصب می‌شوند و قادر به مقابله با نوسانات بزرگ از جمله صاعقه هستند.
  2. نوع 2: برقگیرهای نوع 2 بیشتر برای حفاظت از تجهیزات داخلی در برابر نوسانات ولتاژ متوسط استفاده می‌شوند. این دستگاه‌ها معمولاً در تابلوهای برق و در مسیرهای تغذیه تجهیزات حساس نصب می‌شوند.
  3. نوع 3: این نوع برقگیرها برای محافظت از دستگاه‌های الکترونیکی حساس مانند کامپیوترها، تلویزیون‌ها، یا سیستم‌های صوتی در برابر نوسانات کوچک طراحی شده‌اند. این برقگیرها معمولاً در نزدیکی تجهیزات حساس نصب می‌شوند و نوسانات کوچکتر را مهار می‌کنند.
  4. هر یک از این انواع برقگیرها بسته به شدت و نوع نوسانات برق مورد استفاده قرار می‌گیرند و به حفاظت از تجهیزات در برابر آسیب‌های ناشی از برق اضافی کمک می‌کنند.

انواع برقگیرها از نظر تعداد فاز

برقگیرها از نظر تعداد فاز به چند نوع تقسیم می‌شوند:

برقگیرها از نظر تعداد فاز به سه نوع اصلی تقسیم می‌شوند: تک‌فاز، سه‌فاز و ترکیبی. برقگیر تک‌فاز برای سیستم‌های تک‌فاز مانند منازل و برخی دستگاه‌های الکترونیکی خانگی طراحی می‌شود و تجهیزات الکتریکی را از نوسانات ولتاژ محافظت می‌کند. سه‌فاز در سیستم‌های سه‌فاز صنعتی و تجاری استفاده می‌شود و از تجهیزات در برابر نوسانات شدیدتر محافظت می‌کند. ترکیبی مجموعه ای از حفاظت تک‌فاز و سه‌فاز است و در مکان‌هایی با سیستم‌های پیچیده‌تر مانند ساختمان‌های بلند یا مراکز داده نصب می‌شود تا از سیستم‌های تک‌فاز و سه‌فاز به طور همزمان محافظت کند.

اجزای تشکیل دهنده برقگیر چیست؟

برقگیر یا صاعقه گیر SPD (Surge Protection Device) معمولاً شامل چندین جزء اصلی است که به عملکرد حفاظت از نوسانات برق کمک می‌کنند. این اجزا شامل مدار حفاظتی (که به شناسایی نوسانات ولتاژ کمک می‌کند)، دیودها یا varistorها (که برای کنترل نوسانات برق عمل می‌کنند)، فیوز یا فیوزهای حفاظتی (که در صورت بروز جریان اضافی برای جلوگیری از آسیب به دستگاه، مدار را قطع می‌کنند)، ترمینال‌های ورودی و خروجی (که اتصال دستگاه به سیستم برق را فراهم می‌کنند) و سیستم زمین (برای هدایت جریان اضافی به زمین و جلوگیری از آسیب به تجهیزات) می‌باشند. این اجزا به طور مشترک عمل می‌کنند تا نوسانات برق را مهار کرده و از سیستم‌های الکتریکی در برابر آسیب‌های ناشی از برق اضافی حفاظت کنند.

کاربرد برقگیرها

برقگیرها SPD در مکان‌های مختلفی استفاده می‌شوند، از جمله:

  1. تابلوهای برق
  2. منازل
  3. کارخانجات
  4. مراکز داده
  5. بیمارستان‌ها
  6. سیستم‌های ارتباطی
  7. ایستگاه‌های برق
  8. شبکه‌های مخابراتی
  9. دستگاه‌های الکترونیکی حساس
  10. سیستم‌های آبیاری و کشاورزی
  11. تاسیسات انرژی‌های تجدیدپذیر (مثل پنل‌های خورشیدی)
  12. ساختمان‌های بلند (برج‌ها)

مزایای استفاده از برقگیر یا صاعقه گیر

  1. حفاظت از تجهیزات الکتریکی: برقگیرها با هدایت اضافه ولتاژ به زمین، از آسیب به تجهیزات الکتریکی جلوگیری می‌کنند.

2. کاهش هزینه تعمیرات: جلوگیری از خرابی تجهیزات به دلیل اضافه ولتاژ، هزینه‌های تعمیر و تعویض را کاهش می‌دهد.

3. افزایش عمر مفید دستگاه‌ها: با جلوگیری از فشارهای اضافی، عمر مفید تجهیزات الکتریکی افزایش می‌یابد.

4. افزایش ایمنی: برقگیرها از خطرات ناشی از اضافه ولتاژ برای انسان‌ها و حیوانات جلوگیری می‌کنند.

5. پیشگیری از صدمات ناشی از صاعقه: برقگیرها از وارد شدن آسیب به سیستم‌ها در هنگام رعد و برق یا صاعقه جلوگیری می‌کنند.

6. عملکرد سریع و دقیق: برقگیرها در زمان بسیار کوتاهی اضافه ولتاژ را شناسایی کرده و آن را به زمین منتقل می‌کنند.

7.کاهش نوسانات برق: با جذب نوسانات و ولتاژهای ناخواسته، برقگیرها کیفیت و ثبات جریان برق را بهبود می‌بخشند.

نکات قابل توجه در مورد نصب برقگیرها

برای نصب برقگیرها، ابتدا باید محل مناسب نصب را انتخاب کنید تا برقگیر به‌راحتی اضافه ولتاژ را به زمین هدایت کند. برقگیر باید به‌طور صحیح با ولتاژ سیستم و نوع فاز (تک‌فاز یا سه‌فاز) هماهنگ باشد. مسیرهای اتصال به زمین باید کوتاه و بدون اتصالات اضافی باشند تا جریان اضافی سریعاً به زمین منتقل شود. همچنین، از برقگیرهای با کیفیت و استاندارد استفاده کنید و به‌طور مرتب عملکرد آن‌ها را بررسی و نگهداری کنید تا در مواقع اضافه ولتاژ به‌درستی عمل کنند.

برای نصب برقگیرها، ابتدا باید محل مناسب نصب را انتخاب کنید تا برقگیر به‌راحتی اضافه ولتاژ را به زمین هدایت کند. برقگیر باید به‌طور صحیح با ولتاژ سیستم و نوع فاز (تک‌فاز یا سه‌فاز) هماهنگ باشد.

انواع برندهای ایرانی و خارجی تولیدکننده برقگیر SPD

برندهای خارجی:

  1. سیمات (Simate)
  2. اشنایدر الکتریک (Schneider Electric)
  3. ای بی بی (ABB)
  4. لیون (Legrand)
  5. دلتا الکتریک (Delta Electric)
  6. سیکام (Siemens)
  7. مکزال (Moxal)
  8. تینسک (Tensio)
  9. ترنیکو (Trinico)

برندهای ایرانی:

  1. پارس فانال
  2. البرز الکترونیک
  3. فراز برق
  4. الکتروکاوه
  5. الکترونیک البرز

خلاصه

برقگیر یا صاعقه گیر SPD دستگاهی است که از تجهیزات برقی در برابر نوسانات ولتاژ ناگهانی برق محافظت می‌کند. این نوسانات معمولاً به دلیل صاعقه، قطع و وصل برق یا مشکلات شبکه رخ می‌دهند. این دستگاه‌ها در مکان‌هایی مانند تابلوهای برق، منازل، کارخانجات، مراکز داده، بیمارستان‌ها، سیستم‌های ارتباطی و تجهیزات الکترونیکی حساس به کار می‌روند تا عملکرد صحیح و ایمن سیستم‌های برقی حفظ شود. برقگیر تک‌فاز برای سیستم‌های تک‌فاز مانند منازل و برخی دستگاه‌های الکترونیکی خانگی طراحی می‌شود و تجهیزات الکتریکی را از نوسانات ولتاژ محافظت می‌کند. برقگیر سه‌فاز در سیستم‌های سه‌فاز صنعتی و تجاری استفاده می‌شود و از تجهیزات در برابر نوسانات شدیدتر محافظت می‌کند و برقگیر ترکیبی ترکیبی از حفاظت تک‌فاز و سه‌فاز است و در مکان‌هایی با سیستم‌های پیچیده‌تر مانند ساختمان‌های بلند یا مراکز داده نصب می‌شود تا از سیستم‌های تک‌فاز و سه‌فاز به طور همزمان محافظت کند.